Γράφει ο Πασχάλης Κίρτσιος, Ψυχίατρος Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας Χίου - Κέντρο Παιδιού και Εφήβου...
Η ψυχική υγεία είναι αναπόσπαστο μέρος της συνολικής υγείας. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (1946) ορίζει την υγεία ως «κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευεξίας και όχι μόνο την απουσία ασθένειας ή αναπηρίας».
Αντίστοιχα, η ψυχική υγεία περιγράφεται ως «κατάσταση ευεξίας όπου το άτομο αναγνωρίζει τις δυνατότητές του, αντιμετωπίζει τις φυσιολογικές πιέσεις της ζωής, εργάζεται παραγωγικά και συνεισφέρει στην κοινότητά του».
Η σύνδεση εργασίας και ψυχικής υγείας είναι αμφίδρομη και καθοριστική. Ένα ασφαλές και υγιές εργασιακό περιβάλλον υποστηρίζει την ψυχική υγεία και η καλή ψυχική υγεία επιτρέπει στους ανθρώπους να εργάζονται παραγωγικά. Ένα επικίνδυνο ή ανθυγιεινό εργασιακό περιβάλλον μπορεί να υπονομεύσει την ψυχική υγεία, και η κακή ψυχική υγεία μπορεί να επηρεάσει την εργασιακή ικανότητα ενός ατόμου, εάν το άτομο δεν λάβει υποστήριξη.
Έως το 2022, σχεδόν το 60% του παγκόσμιου πληθυσμού ήταν εργαζόμενοι, ενώ το 61% εργάζεται στην άτυπη οικονομία, συχνά χωρίς επαρκή νομική προστασία σε θέματα υγείας και ασφάλειας. Παγκοσμίως, το 15% των ενηλίκων σε παραγωγική ηλικία ζει με μία ψυχική διαταραχή, ενώ το 2019 περίπου 300 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με άγχος και 280 εκατομμύρια με κατάθλιψη. Στην Ευρώπη, το 25% των πολιτών θα βιώσουν πρόβλημα ψυχικής υγείας κάποια στιγμή στη ζωή τους, ενώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση σημειώνονται περίπου 58.000 αυτοκτονίες κάθε χρόνο.
Η εργασία μπορεί να λειτουργήσει προστατευτικά, προσφέροντας εισόδημα, τη βάση πάνω στην οποία δοµείται η καθημερινή ρουτίνα της ζωής, κοινωνικές σχέσεις, αίσθηση σκοπού και επιτεύγματος και για άτομα με σοβαρά προβλήματα ψυχικής υγείας, μπορεί να συμβάλει στην ανάρρωση, στην αυτοεκτίμηση και στην κοινωνική λειτουργικότητα.
Ωστόσο, η εργασία μπορεί και να ενέχει κινδύνους. Η ανεργία (207 εκατομμύρια άνεργοι το 2022), η επισφαλής απασχόληση, οι διακρίσεις, η άνιση μεταχείριση και τα επιβλαβή εργασιακά περιβάλλοντα αποτελούν πηγές άγχους. Η εργασιακή και οικονομική ανασφάλεια, καθώς και η πρόσφατη απώλεια εργασίας, αναφέρονται ως παράγοντες κινδύνου για αυτοκτονικές συμπεριφορές.
Χωρίς υποστηρικτικές δομές, οι επιπτώσεις αποτυπώνονται σε μειωμένη αυτοπεποίθηση και εργασιακή ικανοποίηση, χαμηλότερη ικανότητα εργασίας, αυξημένο αριθμό απουσιών από την εργασία και δυσκολία απόκτησης ή διατήρησης εργασίας. Το κοινωνικό κόστος είναι επίσης σημαντικό: το 50% του συνολικού κόστους των καταστάσεων ψυχικής υγείας αποδίδεται σε έμμεσες απώλειες, όπως η μειωμένη παραγωγικότητα. Ετησίως χάνονται 12 δισεκατομμύρια εργάσιμες ημέρες λόγω κατάθλιψης και άγχους, με εκτιμώμενο κόστος 1 τρισεκατομμύριο δολάρια για την παγκόσμια οικονομία.
Σε κυβερνήσεις, χώρους εργασίας και κοινότητες σε όλο τον κόσμο, η ψυχική υγεία είναι μία έννοια δυσνόητη και παρεξηγημένη, υπολειπόμενη σε πόρους και υποβαθμισμένη σε σύγκριση µε τη σωματική υγεία.
Η προαγωγή της ψυχικής υγείας στην εργασία δεν είναι μόνο ανθρώπινη υποχρέωση αλλά και στρατηγική επιλογή: βελτιώνει την παραγωγικότητα, ενισχύει την επικοινωνία και το ηθικό, μειώνει απουσίες, προστατεύει τη φήμη του οργανισμού και ανταποκρίνεται σε νομικές απαιτήσεις. Πρακτικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν αξιολόγηση και μετριασμό ψυχοκοινωνικών κινδύνων, ευέλικτες ρυθμίσεις στον χώρο της εργασίας, συμμετοχή εργαζομένων στις αποφάσεις, εκπαίδευση στελεχών, ενημέρωση για μείωση του στίγματος, ατομικές παρεμβάσεις διαχείρισης άγχους και εύλογες προσαρμογές για όσους χρειάζονται στήριξη.
Όλοι οι εργαζόμενοι έχουν δικαίωμα σε ένα ασφαλές και υγιές εργασιακό περιβάλλον.
Στο χέρι μας είναι να δημιουργήσουμε χώρους εργασίας που ενισχύουν την ψυχική ευεξία, ώστε οι άνθρωποι να μπορούν να εργάζονται παραγωγικά και με αξιοπρέπεια.