Γράφει η Δήμητρα Βουρλή, Κοινωνική Λειτουργός Κινητής Μονάδας Ψυχικής Υγείας Χίου, Κέντρο Παιδιού και Εφήβου
Συχνά όλες και όλοι μας, χωρίς να το συνειδητοποιούμε, πέφτουμε σε παγίδες που μας περιορίζουν. Μας δυσκολεύουν να επικοινωνήσουμε με τον ίδιο μας τον εαυτό και με τους άλλους, ενώ παράλληλα εγκλωβίζουν και δυσχεραίνουν την καθημερινότητά μας.
Αυτές οι παγίδες συνδέονται συχνά με τις υποθέσεις που κάνουμε, τους φόβους μας και τον τρόπο που βλέπουμε τα πράγματα. Η κατανόησή τους μπορεί να μας βοηθήσει να τις αναγνωρίσουμε και να δημιουργήσουμε πιο υγιείς τρόπους σκέψης και δράσης.
Image by rawpixel.com on Freepik
Μερικές από τις παγίδες:
Μπλοκάροντας την επικοινωνία: Πιστεύουμε ότι ξέρουμε τι σκέφτεται το άλλο άτομο— και συχνά, υποθέτουμε το χειρότερο έχοντας ήδη διαμορφώσει / και απαντήσει σε ένα φανταστικό σενάριο. Ή ακόμα, στέλνουμε αντιφατικά ή διφορούμενα μηνύματα: π.χ. λέμε «είμαι εντάξει, όλα καλά» αλλά εξωλεκτικά, το σώμα μας δείχνει άγχος, ή θυμό. Ή ζητάμε συζήτηση αλλά αποφεύγουμε να ανοίξουμε το θέμα.
Σύμφωνα με τον Paul Watzlawick (Αυστροαμερικανός οικογενειακός θεραπευτής, ψυχολόγος), δεν υπάρχει μη επικοινωνία(“you cannot not communicate”). Ακόμη κι όταν σιωπούμε, απομακρυνόμαστε ή αφήνουμε λέξεις στη μέση/ υπονοούμενα, πάντα στέλνουμε κάποιο μήνυμα. Κάθε συμπεριφορά μας λέει κάτι, δίνει κάποια πληροφορία και μεταδίδει κάποιο μήνυμα. Όταν αυτό δεν είναι σαφές, επιστρέφει πίσω ως νέα αιτία για τη δική μας αντίδραση, κάνοντας την επικοινωνία μας να μοιάζει αδιέξοδη.
Τα θέλουμε όλα υπό έλεγχο: μερικές φορές, επειδή ίσως νοιαζόμαστε πολύ, προσπαθούμε να οργανώσουμε τα πάντα, να προβλέψουμε τα πάντα, επιθυμώντας να κρατήσουμε την ισορροπία. Και όσο περισσότερο ελέγχουμε, τόσο περισσότερο αγχωνόμαστε. Όμως είναι εξαιρετικά πιθανό να αποτύχουμε και κατά συνέπεια να απογοητευτούμε και να νιώσουμε ακόμα πιο ανεπαρκείς.
Η αυτοεκπληρούμενη προφητεία: Συχνά υποθέτουμε ότι οι άλλοι θα μας κρίνουν, θα μας απορρίψουν ή ότι τα πράγματα θα πάνε στραβά. Χωρίς να το συνειδητοποιούμε, ενεργούμε σύμφωνα με αυτές τις υποθέσεις — αποφεύγουμε συζητήσεις, γινόμαστε αμυντικοί/ες ή σιωπούμε. Το αποτέλεσμα; Η συμπεριφορά μας προκαλεί ακριβώς ό,τι φοβόμασταν, επιβεβαιώνοντας την αρχική μας αντίληψη.
Εξιδανικεύουμε το παρελθόν συγκρίνουμε και δεν κοιτάμε νέες προοπτικές και δυνατότητες που ανοίγονται μπροστά μας θεωρώντας ότι « τώρα είναι αργά!» ή λέγοντας « τώρα τί να το κάνω;»
Αναβάλλουμε πράγματα και ίσως κατά τη συνέπεια και τη.. ζωή μας για αργότερα, θέτοντας όρους και προϋποθέσεις.. « όταν ηρεμήσουν τα πράγματα, θα ζήσω όπως θέλω/ θα είμαι χαρούμενη/ος» ή « όταν γίνει το τάδε θα κάνω το άλλο», χάνοντας πολύτιμες εμπειρίες που είναι μπροστά μας.
Εμμένουμε σταθερά σε ίδιες ή παρόμοιες λύσεις στα ίδια άλυτα ακόμα προβλήματα, προσπαθώντας « ακόμα περισσότερο»
Αποφεύγουμε τη δράση, αυτά που φοβόμαστε, θεωρώντας ότι έτσι θα μείνουμε ασφαλείς και προστατευμένες/οι. Τα προβλήματα και οι φόβοι δεν εξαφανίζονται έτσι— αντίθετα, συσσωρεύονται, μεγαλώνουν ή μετατρέπονται σε μεγαλύτερες πηγές άγχους.
Όλα τα παραπάνω δεν είναι λάθη, ούτε προσωπικές αποτυχίες. Ίσως κάποτε όλοι αυτοί οι μηχανισμοί να ήταν χρήσιμες πρακτικές σε κάποιο στάδιο της ζωής μας που μας βοηθούσαν να προστατευόμαστε. Όταν όμως βλέπουμε ότι κάτι πιά δεν λειτουργεί, ίσως να μη χρειάζεται να « προσπαθήσουμε περισσότερο» αλλά να προσπαθήσουμε αλλιώς, με διαφορετικό τρόπο, με μια άλλη ματιά και οπτική.
Σύμφωνα με τον Paul Watzlawick, ο τρόπος που βλέπουμε το πρόβλημα είναι το πρόβλημα: ο τρόπος που το περιγράφουμε, το αφηγούμαστε, ή το αντιλαμβανόμαστε πχ με έναν περιοριστικό τρόπο, αυτό καθορίζει και το πώς θα το βιώσουμε.
Όλοι και όλες μερικές φορές φοβόμαστε : Ας δώσουμε στον εαυτό μας την ευκαιρία να δει τα πράγματα διαφορετικά — ίσως έτσι να ανοίγεται ο δρόμος για μια πιο ουσιαστική επαφή με τους εαυτούς μας και μεταξύ μας με ουσιαστικότερη επαφή, σύνδεση και παρουσία.