Το Ψυχοκινητικό πρόγραμμα βασίζεται στις αρχές της Ψυχοκινητικής Αγωγής. Η Ψυχοκινητική Αγωγή είναι μια ολοκληρωμένη μέθοδος κινητικής αγωγής που προσεγγίζει σφαιρικά το άτομο με αυτισμό σε επίπεδο πνευματικό, ψυχικό και κινητικό.

Σκοπός του προγράμματος είναι η βελτίωση των κινητικών, γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των συμμετεχόντων.
-καλύτερη επαφή με το σώμα τους και τους άλλους
-βελτίωση κινητικών και κοινωνικών δεξιοτήτων

Οφέλη:

• προσανατολισμός στο χώρο
• οπτικοκινητικός συντονισμός
• ισορροπία
• ανάπτυξη αυτοπεποίθησης
• αύξηση της ανοχής στη ματαίωση και στη σωματική επαφή
• λειτουργία μέσα στην ομάδα
• κατάκτηση γνωστικών αντικειμένων (χρώματα, μεγέθη , χωρικές έννοιες)

Στα πλαίσια του Ψυχοκινητικού προγράμματος χρησιμοποιείται και η κινησιοπαιδαγωγική μέθοδος Sherborne που βοηθά στην ενίσχυση τόσο του κινητικού, όσο και του κοινωνικού/συναισθηματικού τομέα ενός ατόμου.

Τέλος, η κινησιοπαιδαγωγική αυτή μέθοδος βασίζεται σε 4 παράγοντες οι οποίοι αφορούν στην αίσθηση του σώματος (π.χ., σωματογνωσία), στην συνειδητοποίηση του περιβάλλοντος (π.χ., ποιότητα κίνησης, βάρος, δύναμη κτλ), στη συνειδητοποίηση της σχέσης με άλλα άτομα (επικοινωνιακές δεξιότητες και δεξιότητες παιχνιδιού) και στην ανάπτυξη του συναισθήματος.

Η ψυχοπαιδαγωγική προσέγγιση συνδυάζει αρχές της επιστήμης της ψυχολογίας και της ειδικής παιδαγωγικής. Δίνει λοιπόν έμφαση τόσο σε παρεμβάσεις για την ψυχολογική υποστήριξη, την συμπεριφορά και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του ατόμου όσο και σε αρχές αποκατάστασης των ειδικών μαθησιακών δυσκολιών. Το ψυχοπαιδαγωγικό θεραπευτικό πρόγραμμα για παιδιά, εφήβους και νεαρούς ενήλικες στο φάσμα του αυτισμού είναι εξατομικευμένο και προσαρμοσμένο στις ιδιαίτερες ανάγκες των ατόμων με βασικό γνώμονα, όχι μόνο ότι ο συγκεκριμένος πληθυσμός έχει έναν διαφορετικό τρόπο αντίληψης του περιβάλλοντος, αλλά και ότι κάθε άτομο στο φάσμα του αυτισμού έχει διαφορετικές γνωστικές ανάγκες και δεξιότητες, διαφορετικές δυσκολίες ή ελλείμματα και φυσικά διαφορετικά ενδιαφέροντα και προτερήματα. Απώτερος σκοπός αυτού του προγράμματος είναι να γίνει το άτομο πιο προσαρμοστικό στο περιβάλλον του και να καλλιεργήσει τις δεξιότητες που χρειάζεται για την υψηλότερη δυνατή αυτονομία σε τομείς της καθημερινής ζωής.

Το ψυχοπαιδαγωγικό πρόγραμμα αξιολογεί και παρεμβαίνει στους παρακάτω τομείς:

Διαχείριση και οριοθέτηση συμπεριφοράς
Αύξηση του χρόνου αναμονής
Ανοχή στην ματαίωση
Γνωστικές δεξιότητες (αντίληψη, προσοχή, συγκέντρωση, μνήμη, επίλυση προβλήματος)
Αυτονομία
Αυτοαπασχόληση -διαχείριση ελεύθερου χρόνου
Κοινωνικές δεξιότητες – Αλληλεπίδραση
Κυκλοφοριακή αγωγή στα πλαίσια εξωτερικών προγραμμάτων στην κοινότητα
Διατήρηση και γενίκευση κατακτημένων δεξιοτήτων και σε άλλα περιβάλλοντα

Οι συμπεριφορές που προβληματίζουν είναι συχνές στα άτομα στο φάσμα του αυτισμού και εκδηλώνονται με διάφορους τρόπους. Μπορεί το άτομο να εκδηλώνει ήπιες ανεπιθύμητες συμπεριφορές που παρεκκλίνουν από τους κοινωνικούς κανόνες και την κοινωνικά επιθυμητή συμπεριφορά αλλά και πιο έντονες, όπως εκρήξεις θυμού με αυτοτραυματικές ή ετεροτραυματικές συμπεριφορές. Βασική προτεραιότητα είναι να διερευνηθούν οι συνθήκες εκδήλωσης των συμπεριφορών αυτών ώστε με την κατάλληλη παρέμβαση να μειωθούν αυτές οι εκδηλώσεις και να διασφαλιστεί ότι το άτομο θα βρίσκεται σε ένα ασφαλές περιβάλλον με το κατάλληλο συναίσθημα ώστε να μπορέσει να εκπαιδευτεί σε νέες δεξιότητες και να ξεδιπλώσει το νοητικό του δυναμικό.

Άλλος ένας σημαντικός τομέας στον οποίο εντοπίζονται δυσκολίες που σχετίζονται πολλές φορές με εκδήλωση άγχους ή ανεπιθύμητων συμπεριφορών είναι η αναμονή και η ματαίωση. Τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού δυσκολεύονται πολλές φορές να περιμένουν ή να ανεχτούν την αναβολή της εκπλήρωσης μιας επιθυμίας τους όπως επίσης να διαχειριστούν μια ενδεχόμενη ματαίωση. Η ματαίωση μπορεί να προκύψει από μια απλή διόρθωση/ νουθεσία ή ακόμη από μια ήττα σε ένα παιχνίδι. Η εξάσκηση στην αναμονή και στην ανοχή στην ματαίωση θα βοηθήσει το άτομο να προσαρμόζεται πιο αποτελεσματικά στο διαρκώς εναλλασσόμενο περιβάλλον όπου τα αποτελέσματα των ενεργειών του κάποιες φορές μπορεί να έχουν απρόβλεπτα ή μη επιθυμητά αποτελέσματα.

Στον γνωστικό τομέα δίνεται έμφαση εξατομικευμένα στις ιδιαίτερες ανάγκες του ατόμου, το επίπεδο λειτουργικότητάς του, την ηλικία, το αναπτυξιακό υπόβαθρο και τον τρόπο με τον οποίο έχει νόημα για εκείνο να μαθαίνει και να κατακτά νέες δεξιότητες. Κάποιες από τις δεξιότητες που καλλιεργούνται είναι οι ταυτίσεις (αντικειμένων, χρωμάτων, σχημάτων), γραφοκινητικές δεξιότητες, εκμάθηση σχημάτων, χρωμάτων, αριθμών, γραμμάτων, κατηγοριοποίηση, αντίθετες έννοιες, επίλυση προβλημάτων, αντίληψη μεγεθών, αντίληψη ποσοτήτων, αντιστοιχία ποσότητας με αντικείμενα και άλλες πιο σύνθετες όπως γραφή, ανάγνωση ή κατανόηση κειμένου. Όλες αυτές οι γνωστικές δεξιότητες οδηγούν με τη σειρά τους σε νέους στόχους χρήσιμους για την αυτονομία των ωφελούμενων όπως η εκμάθηση χρημάτων, η εκμάθηση της ώρας ή η εκμάθηση ποικίλων δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής. Για παράδειγμα, ένα άτομο που θα κατακτήσει την αντιστοιχία ποσότητας με αντικείμενα, θα είναι σε θέση να στρώσει το τραπέζι για την οικογένειά του ή κατακτώντας τη διάκριση γεμάτου – άδειου θα είναι σε θέση να βάλει μια γεμάτη κανάτα νερό στο τραπέζι. Ανάλογα λοιπόν με την εξατομικευμένη στοχοθεσία οι δεξιότητες αυτές δουλεύονται και μέσω των δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής.

Η αυτονομία είναι από τους βασικούς απώτερους στόχους για κάθε άτομο που επωφελείται από τις θεραπείες αποκατάστασης. Είναι πολύ σημαντικό τα άτομα να μπορούν να ολοκληρώσουν αυτόνομα ένα έργο, να αυτοαπασχοληθούν και να διαχειριστούν τον ελεύθερο χρόνο τους. Η εκμάθηση δραστηριοτήτων αυτοαπασχόλησης που έχουν σαφή αρχή, μέση και τέλος προσφέρει στα άτομα τη δυνατότητα να αφιερώσουν χρόνο στην υλοποίηση δραστηριοτήτων χωρίς την παρέμβαση του θεραπευτή ή του γονέα. Σαφώς επιδιώκεται κατά το δυνατόν η συνολική αυτονομία του ατόμου στην υλοποίηση του προγράμματός του μέσω αναλύσεων έργου, δομημένης διδασκαλίας, οπτικοποιημένων μέσων και οργάνωσης του περιβάλλοντος με τρόπο υποστηρικτικό προς τις ιδιαιτερότητες του αυτισμού.

Ο τομέας της κοινωνικής αλληλεπίδρασης και των κοινωνικών δεξιοτήτων αποτελεί ένα από τα βασικά ελλείμματα της διαταραχής του αυτισμού. Εντός του ψυχοπαιδαγωγικού προγράμματος, που μπορεί να έχει και ομαδικό χαρακτήρα, επιδιώκεται η εξομάλυνση των κοινωνικών δυσκολιών. Οι ωφελούμενοι αλληλοεπιδρούν και συναλλάσσονται μέσω παιχνιδιών εναλλαγής σειράς, μέσω μαγειρικής και φυσικά μέσω εξωτερικών προγραμμάτων. Σε επίπεδο επικοινωνίας, με τη βοήθεια και των λογοθεραπευτών μαθαίνουν να επικοινωνούν αιτήματα σε άλλα άτομα, να εκφράζουν επιθυμίες, ανάγκη για βοήθεια και να συνυπάρχουν.

Σε αυτό το σημείο σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και τα εξωτερικά προγράμματα. Με έναν συνδυασμό δομημένης διδασκαλίας αλλά και βιωματικής κατ’ ευκαιρία μάθησης τα άτομα εκτίθενται σε κοινωνικές καταστάσεις, σε χώρους της κοινότητας (καφετέρια, σούπερ μάρκετ, περίπτερο, λαϊκή αγορά κλπ). Μέσω των εξωτερικών προγραμμάτων δίνεται η ευκαιρία τόσο για αλληλεπίδραση και συμμετοχή στην κοινότητα όσο και για καλλιέργεια γνωστικών και επικοινωνιακών δεξιοτήτων σε πραγματικές συνθήκες. Η κυκλοφοριακή αγωγή εντάσσεται σε αυτά τα εξωτερικά προγράμματα και αποτελεί με την σειρά ακόμη έναν άξονα εκπαίδευσης και αυτονομίας.

Τέλος, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το επιστέγασμα όλων των παραπάνω είναι η διατήρηση των κατακτημένων δεξιοτήτων και η γενίκευσή τους στα υπόλοιπα περιβάλλοντα του ατόμου εκτός του θεραπευτικού πλαισίου. Πρόκειται για μια σημαντική αλλά και δύσκολη δεξιότητα που απαιτεί και τη συνεργασία του ευρύτερου περιβάλλοντος των ατόμων.

Παρά τον πρακτικό διαχωρισμό των βασικών πυλώνων του ψυχοπαιδαγωγικού προγράμματος, αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα παραπάνω αλληλοεπικαλύπτονται, αλληλοεξαρτώνται και ένα μέρος τους «ακουμπά» και σε άλλες ειδικότητες. Η διαρκής συνεργασία ολόκληρης της θεραπευτικής ομάδας, η συνεχής εκπαίδευση και η ολιστική προσέγγιση των εξυπηρετούμενων είναι ουσιαστικής σημασίας για το πλαίσιό μας.

Για την ψυχαγωγία και την κοινωνικοποίηση ατόμων με ΔΑΦ.

Πρόκειται για ομαδικό πρόγραμμα διάρκειας δύο ωρών που έχει ως στόχο την ψυχαγωγία και την κοινωνικοποίηση των ωφελούμενων. Η Κοινωνική Λέσχη μπορεί να παρέχει στα άτομα με ΔΑΦ ένα ασφαλές πλαίσιο, μέσα από το οποίο μπορούν να έρθουν σε βιωματική επαφή με το κοινωνικό περιβάλλον, να εξασκήσουν ήδη κατεκτημένες κοινωνικές δεξιότητες και να αναπτύξουν νέες, και να γενικεύσουν δεξιότητες που έχουν κατακτήσει σε ατομική ή και ομαδική θεραπεία.

Οι κοινωνικές λέσχες ομαδοποιούνται βάσει λειτουργικότητας, ηλικίας, και συγκεκριμένων δεξιοτήτων και ενδιαφερόντων των ατόμων που συμμετέχουν σε αυτές. Στόχος είναι να περιλαμβάνουν και εξωτερικά προγράμματα αν το επίπεδο λειτουργικότητας και η συμπεριφορά των παιδιών το επιτρέπει, αλλά μπορεί να πραγματοποιούνται και εντός της δομής με ειδικές δραστηριότητες και παιχνίδια.

Οι στόχοι της Κοινωνικής Λέσχης είναι τα άτομα με ΔΑΦ να έρθουν σε επαφή με διαφορετικούς χώρους ψυχαγωγίας, εφόσον αυτό είναι εφικτό, (εστιατόρια, καφετέριες, σινεμά, μουσεία, καλλιτεχνικές εκδηλώσεις) και να είναι σε θέση να ακολουθούν τους κανόνες της εκάστοτε κοινωνικής περίστασης, να εξασκήσουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες και να αναπτύξουν νέες, να δημιουργήσουν κοινωνικές σχέσεις και να εμπλουτίσουν τα ενδιαφέροντα τους.

Επιμέρους στόχους της Κοινωνικής Λέσχης αποτελούν η αυτόνομη μετακίνηση των μελών με τα Μ.Μ.Μ., η διαχείριση του χρόνου και των χρημάτων, η οργάνωση μιας συνάντησης και η διαχείριση απρόοπτων γεγονότων. Τέλος, είναι πολύ σημαντικό τα άτομα να βιώνουν την επαφή τους με το κοινωνικό περιβάλλον ως μια θετική εμπειρία και να ψυχαγωγούνται.

Τα άτομα με ΔΑΦ μέσης και υψηλής λειτουργικότητας έχουν λειτουργικό λόγο και αρκετά καλές δεξιότητες επικοινωνίας, ώστε να είναι σε θέση να μεταφέρουν πληροφορίες για τον εαυτό και την καθημερινότητα τους. Οι προσωπικές τους μαρτυρίες αναδεικνύουν την συναισθηματική δυσφορία, που βιώνουν στην προσπάθεια τους να κατανοήσουν τις κοινωνικές περιστάσεις και να ενταχθούν σ’ αυτές. Επιπρόσθετα, λόγω των δυσκολιών τους μπορεί κάποια άτομα με ΔΑΦ να μην είναι σε θέση να αναγνωρίσουν, να εκφράσουν και να διαχειριστούν τα συναισθήματα τους με αποτέλεσμα να αναπτύσσουν προβληματικές συμπεριφορές, οι οποίες συμβάλλουν στην περαιτέρω απομόνωση τους. Η δυσκολία τους να επεξεργαστούν τις κοινωνικές περιστάσεις, η απογοήτευση τους από τις αποτυχημένες προσπάθειες προσέγγισης των άλλων, αλλά και η επίγνωση της διαφορετικότητας τους μπορεί να επηρεάσουν σε σημαντικό βαθμό την ψυχική τους υγεία.

Έρευνες έχουν δείξει ότι τα άτομα με ΔΑΦ παρουσιάζουν αγχώδεις διαταραχές, ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και κατάθλιψη σε ποσοστά πολύ μεγαλύτερα απ’ ό,τι στον γενικό πληθυσμό. Οι λόγοι που μπορεί αυτό να συμβαίνει συνεχίζουν να είναι υπό διερεύνηση. Παρ’ όλ’ αυτά, είναι εμφανές πως οι αρνητικές εμπειρίες των ατόμων αυτών στην αλληλεπίδραση τους με το κοινωνικό γίγνεσθαι είναι ένας σημαντικός παράγοντας που συμβάλλει στην εμφάνιση των παραπάνω διαταραχών.

Η Ψυχοθεραπεία Κοινωνικής και Συναισθηματικής Ανάπτυξης (Ψ.Κ.Σ.Α.) συνδυάζει στοιχεία από τη Γνωσιακή – Συμπεριφορική προσέγγιση, την Ψυχοδυναμική προσέγγιση αλλά και τις γνώσεις πάνω στην Αναπτυξιακή Ψυχολογία με στόχο να βοηθήσει τα άτομα με ΔΑΦ και συναφείς διαταραχές να αναπτύξουν τις κοινωνικές τους δεξιότητες και να αποκτήσουν μια καλύτερη επίγνωση του συναισθηματικού τους κόσμου. Συνεπώς, η ΨΚΣΑ λειτουργεί σε δυο επίπεδα. Το πρώτο είναι το ψυχο-εκπαιδευτικό επίπεδο και αφορά στην ανάπτυξη της κοινωνικής και συναισθηματικής αντίληψης των ατόμων και στην διεύρυνση των επικοινωνιακών και γνωστικών τους δεξιοτήτων, ώστε η ένταξη τους στο κοινωνικό σύνολο να είναι πιο ομαλή. Το δεύτερο επίπεδο είναι αυτό της συναισθηματικής υγείας και στοχεύει στην πρόληψη ή και αντιμετώπιση των διαταραχών που αναφέρθηκαν παραπάνω και στην ανάπτυξη μιας υγιούς εικόνας εαυτού.

Στα πλαίσια της ΨΚΣΑ πραγματοποιούνται και ομάδες με παιδιά όπου οι κοινωνικές δεξιότητες και η έκφραση και διαχείριση του συναισθήματος των παιδιών δουλεύονται στην πράξη μέσα από τις διεργασίες της ομάδας.

Η Λογοθεραπεία έχει ως βασικό στόχο την ανάπτυξη και βελτίωση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων των ωφελούμενων σε φωνολογικό, σημασιολογικό, συντακτικό και πραγματολογικό επίπεδο, είτε αυτοί διαθέτουν προφορικό λόγο είτε όχι. Συγκεκριμένα στα πλαίσια του Ηλίανθου, σύμφωνα με το εξατομικευμένο πρόγραμμα κάθε ωφελούμενου, η Λογοθεραπεία μπορεί να στοχεύει σε: 

• Βελτίωση έκφρασης αιτημάτων.
• Βελτίωση κατανόησης λόγου.
• Εκμάθηση εναλλακτικών μεθόδων επικοινωνίας.
• Βελτίωση καταληπτότητας ομιλίας.
• Εμπλουτισμός παθητικού και ενεργητικού λεξιλογίου.
• Συμμετοχή και διατήρηση κανόνων συζήτησης.
• Αύξηση μέσου μήκους πρότασης.
• Ενίσχυση σε δραστηριότητες ταύτισης.
• Μείωση ηχολαλίας και λεκτικών εμμονών.
• Σωστή απόκριση σε ερωτήσεις.
• Ενίσχυση περιγραφικού και αφηγηματικού λόγου.
• Βελτίωση ποιότητας και σύνταξης προτάσεων.
• Βελτίωση χρήσης της μορφολογίας.
• Ενίσχυση σε δραστηριότητες αιτιολογήσεων, χρονικής σειράς, σημασιολογικών συνδέσεων, επίλυσης προβλημάτων, γλωσσικών αναλογιών και κριτικής ικανότητας.
• Κατανόηση και σχολιασμός κοινωνικών καταστάσεων και συναισθημάτων.
• Ενίσχυση της σωστής επικοινωνιακής και κοινωνικής συναλλαγής.
• Βελτίωση πραγματολογικών ικανοτήτων.

Η Εργοθεραπεία έχει ως βασικό στόχο να καταστήσει το άτομο ικανό να συμμετέχει σε δραστηριότητες της καθημερινής ζωής και να ενισχύσει την αυτονομία και την λειτουργικότητά του στο καθημερινό περιβάλλον. Στα πλαίσια του Ηλίανθου αυτό σημαίνει την εκπαίδευση εντός της δομής αλλά και σε εξωτερικά πλαίσια με στόχο:

• Την ανάπτυξη της λεπτής και αδρής κινητικότητας
• Την αντιμετώπιση δυσκολιών προσοχής και υπερικινητικότητας
• Την δυσκολία να προγραμματίσει, οργανώσει και εκτελέσει μία δραστηριότητα στο σύνολό της
• Την καλύτερη επεξεργασία και ρύθμιση αισθητηριακών ερεθισμάτων
• Την ανάπτυξη δεξιοτήτων αυτοεξυπηρέτησης, π.χ., ένδυση-απόδυση, προσωπική υγιεινή, ενασχόληση με προσωπικά ενδιαφέροντα κλπ.
• Την ανάπτυξη δεξιοτήτων καθημερινής διαβίωσης
• Την γενίκευση των κατακτημένων δεξιοτήτων σε πλαίσια και εκτός της δομής

Ο σκοπός της Προσαρμοσμένης Φυσικής Αγωγής είναι η αρμονική σωματική ανάπτυξη, η ψυχική και πνευματική καλλιέργεια των ατόμων με ΔΑΦ καθώς και η ομαλή ένταξή τους στην κοινωνία.

Στόχοι:
-η ανάπτυξη των θεμελιωδών κινητικών προτύπων
-η βελτίωση της φυσικής κατάστασης
- η γνώση του σώματος
-η απόκτηση δεξιοτήτων ενός αθλήματος

Μέσω του προγράμματος Προσαρμοσμένης Φυσικής Αγωγής, τα άτομα με αυτισμό βελτιώνουν την συμπεριφορά τους στον γνωστικό, στον κοινωνικό και συναισθηματικό τομέα.

Οφέλη:

• εμπλουτισμός λεξιλογίου
• ανάπτυξη γνωστικών σχημάτων
• απόκτηση στρατηγικών για την επίλυση προβλημάτων
• βελτίωση αυτό εκτίμησης και αυτό-πεποίθησης
• μείωση του άγχους
• κοινωνικότητα
• επικοινωνία
• συνεργασία
• αυτό-εξυπηρέτηση

Προτεραιότητα έχει η ανάπτυξη των κινητικών δεξιοτήτων και της προσωπικότητας των θεραπευόμενων καθώς και η ενίσχυση της υγείας τους.

Συγκεκριμένα επιδιώκεται η ανάπτυξη των αντιληπτικών ικανοτήτων (κιναισθητική αντίληψη, οπτική αντίληψη, ακουστική αντίληψη), των φυσικών σωματικών ικανοτήτων (ταχύτητα, ευλυγισία, ευκινησία), της μη λεκτικής επικοινωνίας (εκφραστική κίνηση, δημιουργική κίνηση), κοινωνικών και ψυχικών δεξιοτήτων (συνεργασία, ομαδικό πνεύμα, αυτοπειθαρχία, θέληση, υπευθυνότητα, υπομονή, επιμονή και θάρρος), της αυτοεκτίμησης, της δημιουργικότητας, καθώς και η υιοθέτηση ενός υγιεινού και δραστήριου τρόπου ζωής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα εξωτερικά προγράμματα Π.Φ.Α. όπου το άτομο με ΔΑΦ επισκέπτεται εξωτερικό χώρο για να γυμναστεί μαζί με τον γυμναστή μας και εθελοντή της δομής.

Πρόγραμμα κηπουρικής στο Εξειδικευμένο Κέντρο Διάγνωσης και Αποκατάστασης ατόμων με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος «Ηλίανθος» του Κέντρου Παιδιού και Εφήβου

Από τον Σεπτέμβριο του 2019 οι θεραπευόμενοι του πρωινού προγράμματος του Εξειδικευμένου Κέντρου Διάγνωσης και Αποκατάστασης Ατόμων με ΔΑΦ «Ηλίανθος» συμμετέχουν σε πρόγραμμα κηπουρικής. Η παραπάνω πρωτοβουλία υλοποιήθηκε από το Κέντρο Παιδιού και Εφήβου με σκοπό να αξιοποιηθεί ο περιβάλλοντας χώρος και με τη συμβολή των θεραπευόμενων να διαμορφωθεί ένας όμορφος κήπος, ο οποίος θα φιλοξενεί το πρόγραμμα κηπουρικής, καθώς και άλλα προγράμματα, δραστηριότητες και δράσεις του Κέντρου.

Η κηπουρική αποτελεί μέσο για μία πολυδιάστατη, εναλλακτική θεραπεία. Το περιβάλλον στο οποίο διενεργούνται τα προγράμματα κηπουρικής θεωρείται πλούσιο από φυσικά ερεθίσματα και αποτελεί ένα ευχάριστο και ασφαλές μέσο θεραπείας. Ιστορικά, τα θεραπευτικά οφέλη της ενασχόλησης με τη γη αποδιδόντουσαν σε έναν αριθμό παραγόντων όπου περιελάμβαναν τον καθαρό αέρα, τη σωματική άσκηση, τη νοηματοδοτούμενη απασχόληση και την εργασία μαζί με άλλους ανθρώπους. Οι δραστηριότητες κηπουρικής μπορούν να προσαρμοστούν και να τροποποιηθούν ανάλογα τους σκοπούς που θέτουμε και τους στόχους που θέλουμε να επιτύχουμε.

Σύμφωνα με έρευνες όταν τα παιδιά παίζουν στο φυσικό περιβάλλον βελτιώνεται η προσοχή τους και παρατηρείται μείωση στα επίπεδα στρες, γεγονός που τους επιτρέπει να συγκεντρωθούν στις καθημερινές τους δραστηριότητες με μεγαλύτερη προσοχή και ευχαρίστηση. Η συγκεκριμένη προσέγγιση δανείζεται στοιχεία από την παιδαγωγική της Montessori και δημιουργεί ένα περιβάλλον, το οποίο παρέχει τα εργαλεία και το πλαίσιο βιωματικής μάθησης, ώστε τα παιδιά να αναπτύξουν όλα το δυναμικό φάσμα των δεξιοτήτων τους. Αυτό συμβάλλει στην ολόπλευρη και αρμονική ανάπτυξη των ψυχικών και σωματικών δυνάμεων των ατόμων με αναπηρίες.

Αναλυτικότερα, η κηπουρική θεραπεία (horticultural therapy) χρησιμοποιεί τα φυτά και την κηπουρική για να προάγει την υγεία και την ευεξία των ατόμων και αποτελεί την ενασχόληση με κηπουρικές δραστηριότητες ως μέσο θεραπείας και αποκατάστασης ώστε να βελτιωθεί η φυσική, φυσιολογική, νοητική, κοινωνική και πνευματική υγεία τους. Βοηθάει στην ενδυνάμωση των μυών και βελτιώνει τον συντονισμό, την ισορροπία και την αντοχή. Τα άτομα μαθαίνουν να δουλεύουν ανεξάρτητα, να λύνουν προβλήματα και να ακολουθούν οδηγίες. Ένα πρόγραμμα κηπουρικής θεραπείας μπορεί να φανεί χρήσιμο ώστε οι συμμετέχοντες να αναπτύξουν τις ατομικές και κοινωνικές τους δεξιότητες, όπως η προσοχή, η υπευθυνότητα, η αποφασιστικότητα, η επικοινωνία, η συνεργασία και η κοινωνική αλληλεπίδραση.

Βασικό στοιχείο της κηπουρικής θεραπείας είναι ότι παρέχει στους εμπλεκόμενους τη δυνατότητα να τονώσουν την αυτοπεποίθηση τους και τους παρέχει ένα αίσθημα σκοπού. Επιπλέον, η ποικιλία και διαφοροποίηση των φυσικών υλικών που χρησιμοποιούνται στην κηπουρική θεραπεία, όπως το χώμα, η άμμος, το νερό, οι σπόροι και τα φυτά παρέχουν ευκαιρίες για ανάπτυξη καινούργιων δεξιοτήτων και ευρύτερης κατανόησης τους. Συμπληρωματικά, προγράμματα κηπουρικής δημιουργούν την κατάλληλη συνθήκη για κοινωνικοποίηση. Η κοινωνική αλληλεπίδραση στη κηπουρική θεραπεία μπορεί να λειτουργήσει ως βασικό στοιχείο στην παρέμβαση που στοχεύει στη βελτίωση της κοινωνικής αυτοαποτελεσματικότητας των ατόμων που συμμετέχουν. Οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται έχουν ως στόχο να τους μάθουν καινούργιες δεξιότητες, να διατηρήσουν τις ήδη υπάρχουσες και να επαναφέρουν άλλες που έχουν χαθεί.

Η κηπουρική θεραπεία συνεχίζει να μεγαλώνει ως κλάδος και προγράμματα της εφαρμόζονται σε πληθυσμούς με διαφορετικές ανάγκες. Σύμφωνα με έρευνες ένα περιβάλλον στο οποίο πραγματοποιούνται κηπουρικές δραστηριότητες μπορεί να ενισχύσει την διάθεση συμμετοχής των ατόμων με ΔΑΦ. Οι δραστηριότητες προσφέρουν ευκαιρίες ώστε οι συμμετέχοντες να δουλέψουν τις δεξιότητες τους στο μοίρασμα, την αναμονή, να ακολουθούν οδηγίες και να συζητάνε. Ως ενισχυτές σε αυτή την προσπάθεια μπορεί να περιλαμβάνονται τα διαφορετικά αισθητηριακά ερεθίσματα, όπως η υφή των υλικών, η μυρωδιά των φυτών, ο ήχος του νερού και τα διαφορετικά χρώματα των λουλουδιών.

Στον «Ηλίανθο» το πρόγραμμα κηπουρικής έχει σκοπό να εμπλέξει τους θεραπευόμενους με δομημένες δραστηριότητες ώστε να κοινωνικοποιηθούν, να αναπτύξουν την αυτοπεποίθηση και την αυτογνωσία τους, να ενισχύσουν τη συνεργασία τους, τη λεπτή κινητικότητα και το συντονισμό τους με την ορθή χρήση των εργαλείων και να αναπτύξουν το γνωστικό κομμάτι της κηπουρικής αναφορικά με τη καλλιέργεια και τη φροντίδα των φυτών. Επιπλέον, τους προσφέρει πολυαισθητηριακά ερεθίσματα ενώ μαθαίνουν παράλληλα να εργάζονται με ασφαλή τρόπο και να τηρούν τους κανόνες υγιεινής.

Το πρόγραμμα έχει στόχο την εκπαίδευση νεαρών ενηλίκων με αυτισμό υψηλής λειτουργικότητας σε θέματα κοινωνικοποίησης και αυτόνομης διαβίωσης. Απώτερος σκοπός είναι οι ωφελούμενοι να εξοικειωθούν με τις δραστηριότητες και τις ευθύνες μιας ολόκληρης ημέρας σε ένα στεγαστικό πλαίσιο, ώστε να μπορούν να ενταχθούν αργότερα με επιτυχία σε δομές αυτόνομης ή ημιαυτόνομης διαβίωσης ή ακόμα και να κατακτήσουν τις δεξιότητες εκείνες που θα τους επιτρέψουν την ανεξάρτητη διαβίωση τους.

Διδάσκοντας δεξιότητες αυτονομίας σε άτομα με αυτισμό

Το θεραπευτικό πρόγραμμα λαμβάνει χώρα το Σάββατο στον κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο του «Ηλίανθου» στο Περιστέρι Αττικής (Χρυσολωρά 10-12). Μία ομάδα ατόμων με Αυτισμό Υψηλής Λειτουργικότητας μαθαίνει να συμβιώνει και να διαχειρίζεται θέματα καθημερινότητας υπό την στενή καθοδήγηση έμπειρων θεραπευτών.

Ενίσχυση αυτονομίας - αυτοδιαχείρισης - αυτοεξυπηρέτησης

Η εκπαίδευση περιλαμβάνει δεξιότητες καθημερινής ζωής, εξωτερικά προγράμματα, καθώς και ανάπτυξη κοινωνικών δεξιοτήτων και στρατηγικών διαχείρισης συμπεριφοράς. Έτσι, οι συμμετέχοντες αποκτούν την ικανότητα να συμβιώνουν στα πλαίσια μιας ομάδας με μεγαλύτερη αυτονομία.

Πλεονεκτήματα:
-Αναγάγει τις κεκτημένες γνώσεις του ατόμου σε αυτοδιαχειριζόμενες δεξιότητες
-Ενισχύει την αυτονομία και την αυτοδιαχείριση
-Διευκολύνει τη μετάβαση από τη μία δραστηριότητα στην άλλη
-Μειώνει την πιθανότητα εκδήλωσης προκλητικής συμπεριφοράς

Ο μέγιστος αριθμός συμμετεχόντων είναι 7 άτομα

Η συμβουλευτική γονέων έχει ως βασικό στόχο την επικοινωνία ανάμεσα στην οικογένεια και το θεραπευτικό πλαίσιο για θέματα που αφορούν στο παιδί, αλλά και την συναισθηματική στήριξη και καθοδήγηση των γονέων σε θέματα διαχείρισης δυσκολιών συμπεριφοράς και περαιτέρω ανάπτυξης δεξιοτήτων των παιδιών τους. Ανάλογα με την περίπτωση και τις ανάγκες της οικογένειας επιμέρους στόχοι μπορεί να αποτελούν:

• Η ενημέρωση της πορείας του παιδιού στο κέντρο σχετικά με την στοχοθεσία
• Επικοινωνία γύρω από τυχόν προβληματισμούς και απορίες που μπορεί να υπάρχουν και από τις δύο πλευρές
• Η ψυχοεκπαίδευση των γονέων για θέματα ανάπτυξης της αυτονομίας, της επικοινωνίας και της αλληλεπίδρασης του παιδιού στο σπίτι και σε εξωτερικούς χώρους
• Η γενίκευση κατεκτημένων δεξιοτήτων των παιδιών και εκτός του θεραπευτικού πλαισίου
• Η συνεργασία για την διαχείριση συμπεριφορών που προβληματίζουν ή άλλων δυσκολιών που μπορεί να προκύπτουν σε όλα τα πλαίσια
• Η αποδοχή και κατανόηση των δυσκολιών αλλά και των δυνατοτήτων του παιδιού
• Η συναισθηματική στήριξη των γονιών

Το πρωινό πρόγραμμα του "Ηλίανθου" περιλαμβάνει συνεδρίες σε μικρές ομάδες 2-6 ατόμων με άριστο ποσοστό θεραπευτών ωφελούμενων (με αναλογία 1 θεραπευτής : 3ωφελούμενους).

Οι θεραπευτές μας είναι διαφόρων ειδικοτήτων (Ειδικοί Παιδαγωγοί, Εργοθεραπευτές, Λογοθεραπευτές, Γυμναστές Προσαρμοσμένης Φυσικής Αγωγής κ.α.) όλοι εκπαιδευμένοι και με σημαντική εμπειρία στις Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος.

Οι ωφελούμενοί είναι έφηβοι και νεαροί ενήλικες με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος. Η στοχοθεσία για τον κάθε ωφελούμενο συμφωνείται μεταξύ της διεπιστημονικής ομάδας και της οικογένειας, αναγράφεται αναλυτικά στο εξατομικευμένο θεραπευτικό τους πλάνο και αναθεωρείται μέσα στην χρονιά.

Η βασική μας στοχοθεσία περιλαμβάνει την ανάπτυξη των επικοινωνιακών και κοινωνικών δεξιοτήτων, των δεξιοτήτων αυτονόμησης και αυτοεξυπηρέτησης, την αντιμετώπιση συμπεριφορών που προβληματίζουν, την ψυχαγωγία και την ενσωμάτωση στην κοινότητα. Οι δεξιότητες των ωφελούμενων μας αναπτύσσονται μέσα από πλειάδα δραστηριοτήτων, όσο πιο κοντά στο φυσικό πλαίσιο. Έτσι, προάγεται η γενίκευση στην καθημερινότητα του ατόμου.

Παράλληλα, ενθαρρύνεται η ανάπτυξη των δεξιοτήτων με φυσικούς ενισχυτές. Για παράδειγμα, υπάρχουν ομάδες μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής, ομάδες ψυχοκινητικής και μουσικοκινητικής, πρόγραμμα κήπου, εξωτερικό πρόγραμμα γυμναστικής σε γήπεδο μπάσκετ, κοινωνικές λέσχες, καθώς και πλειάδα εξωτερικών προγραμμάτων σε μαγαζιά, καφετέριες, πάρκα κλπ.

Μας ενδιαφέρει τα άτομα με Διαταραχές Αυτιστικού Φάσματος να έχουν την ευκαιρία να ενσωματωθούν στην κοινότητα,, να αναπτύξουν ουσιαστικές σχέσεις με τους ωφελούμενους και το προσωπικό της δομής, και να αναπτύξουν τις δεξιότητες τους μέσα από δραστηριότητες που έχουν νόημα για τους ίδιους.